Anit
New member
AKP’nin Meclis’te kaç milletvekili olduğu sorusu ilk bakışta tek cümlede cevaplanacak kadar basit görünüyor. Aslında öyle de: Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin güncel sandalye dağılımı tablosuna göre Adalet ve Kalkınma Partisi’nin 275 milletvekili var. Ama Türkiye’de siyasetle biraz yakından ilgilenince insan şunu fark ediyor: mesele yalnızca rakamı ezberlemek değil, o rakamın neye denk geldiğini de anlamak. Çünkü Meclis aritmetiği bazen seçim gecesi tablolarından, bazen televizyon tartışmalarından, bazen de kulaktan kulağa dolaşan yanlış bilgilerden çok daha karmaşık işliyor. O yüzden “AKP’nin kaç milletvekili var?” sorusunu, aynı zamanda “Bu sayı siyaseten ne ifade ediyor?” diye de okumak gerekiyor. ([Türkiye Büyük Millet Meclisi][1])
Güncel tablo: AKP Meclis’te 275 sandalyeye sahip
TBMM’nin 28. Dönem milletvekilleri için yayımladığı güncel sandalye dağılımı sayfasında AKP 275 milletvekiliyle birinci sırada yer alıyor. Aynı tabloda CHP 138, DEM Parti 56, MHP 46, İYİ Parti 30, Yeni Yol Partisi 20 milletvekiliyle listelenmiş durumda. Ayrıca bağımsız milletvekilleri ve daha küçük partiler de Meclis tablosunda ayrı ayrı görünüyor. Toplam aktif sandalye sayısı ise aynı resmi tabloda 592 olarak yer alıyor. Yani anayasal üye tam sayısı 600 olsa da bugün itibarıyla fiilen dolu görünen sandalye sayısı 592. Bu yüzden güncel tartışmalarda bazen “600 üzerinden”, bazen de “mevcut oturum tablosu üzerinden” konuşulduğunu görmek şaşırtıcı değil. ([Türkiye Büyük Millet Meclisi][1])
Bu noktada bence önemli olan ilk ayrım şu: AKP, Meclis’in en büyük partisi. Bu tartışmasız. Ama en büyük parti olmak ile tek başına mutlak çoğunluğa sahip olmak aynı şey değil. 275 milletvekili, AKP’yi açık ara merkezi aktör yapıyor; fakat tek başına her istediğini sayısal olarak rahatça geçirebilen bir tablo da oluşturmuyor. Türkiye’de Meclis çoğunluğu konuşulurken insanlar bazen “iktidarda olmak” ile “tek başına her formülü kurabilmek” arasındaki farkı karıştırıyor. Oysa Meclis matematiği tam da bu farkın üzerinde duruyor. ([Türkiye Büyük Millet Meclisi][1])
275 sayısı neden önemli, ama neden tek başına yeterli değil?
Anayasa’ya göre Türkiye Büyük Millet Meclisi genel oyla seçilen 600 milletvekilinden oluşuyor. Bu, Meclis’in üye tam sayısı açısından temel referans. Dolayısıyla “salt çoğunluk” denildiğinde siyaset dilinde akla gelen eşik 301 oluyor. AKP’nin 275 milletvekili, onu güçlü bir merkez haline getiriyor ama 301’in altında bırakıyor. Yani parti, tek başına anayasal üye tam sayısının yarısını aşmış değil. Bu teknik ayrıntı kuru bir hukuk bilgisi gibi durabilir; fakat bütçe görüşmelerinden yasa tekliflerine, siyasi pazarlıklardan komisyonlardaki dengeye kadar pek çok başlıkta pratik sonuç doğuruyor.
Dahası, Anayasa’nın 96. maddesi TBMM’nin bütün işlerinde üye tamsayısının en az üçte biri ile toplanacağını, kararların ise kural olarak toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile alınacağını söylüyor; fakat karar yeter sayısının hiçbir şekilde üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından az olamayacağını da ekliyor. Bunun pratik anlamı şu: gündelik yasama faaliyetleri sadece “en büyük parti kaç kişi?” sorusuyla açıklanamıyor. Kim salonda, kim yok, hangi konuda kim nasıl pozisyon alıyor, hangi parti hangi teklifte destek veriyor; bunların hepsi tabloyu değiştiriyor. Siyaseti dışarıdan izleyen biri için bu bazen yorucu görünebilir ama aslında Meclis’in canlı tarafı da tam burada başlıyor.
Anayasa değişikliği ve kritik eşikler açısından tablo
AKP’nin 275 milletvekili olması, partinin tek başına anayasa değişikliği yapamayacağı anlamına da geliyor. Çünkü Anayasa’nın 175. maddesine göre anayasa değişikliği teklifinin kabulü için Meclis üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu, yani 360 oy gerekiyor. Cumhurbaşkanına geri gönderilen değişikliğin aynen kabulü için ise üçte iki çoğunluk, yani 400 oy aranıyor. Bu yüzden 275 sayısı güçlü bir başlangıç noktası olsa da anayasal düzeyde bir değişiklik hedefleniyorsa başka partilerle destek ilişkisi kurmak zorunlu hale geliyor. Türkiye’de son yıllarda “sayı siyaseti” denilen şeyin temel nedeni de biraz bu: herkesin dilinde sadece partilerin oy oranları değil, bu oy oranlarının Meclis’te hangi eşiğe dönüştüğü var.
Burada ayrıca şunu da not etmek gerekiyor: Meclis’te siyasal güç sadece tek bir partinin sandalye sayısıyla ölçülmez. Güncel resmi tabloda MHP’nin 46, HÜDA PAR’ın 4 ve DSP’nin 1 milletvekili bulunuyor. Bu tablo, AKP’nin siyaset alanını değerlendirirken sadece “275” rakamına bakmanın eksik kalacağını gösteriyor. Bir başka deyişle, iktidar blokunun hareket kabiliyeti ile AKP’nin tek başına sandalye sayısı aynı şey değil. Fakat yine de merkezde duran rakam AKP için 275; çünkü blok içi en büyük ağırlık hâlâ onda. ([Türkiye Büyük Millet Meclisi][1])
Peki bu sayı neden sabit değil?
Türkiye’de birçok kişi milletvekili sayısını seçim akşamı ekranda gördüğü dağılım olarak hafızasında tutuyor. Oysa Meclis dağılımı dönem boyunca sabit bir fotoğraf gibi kalmıyor. İstifalar, parti değiştirmeler, bağımsızlaşmalar, vefat nedeniyle boşalan üyelikler ya da ara seçim koşullarına ilişkin anayasal hükümler, tabloyu zaman içinde değiştirebiliyor. Nitekim TBMM’nin güncel sandalye dağılımı toplamı 592 olarak gösterirken, Anayasa Meclis’in üye tam sayısını 600 olarak tanımlıyor; bu fark bile tek başına, dönemin her gün aynı sayısal görüntüyle devam etmediğini gösteriyor. Anayasa’nın 78. maddesi de üyeliklerde boşalma olması halinde ara seçim mekanizmasını düzenliyor. Yani Meclis aritmetiği, canlı bir organizma gibi düşünülmeli; sadece bir seçim gecesi ekran görüntüsü gibi değil. ([Türkiye Büyük Millet Meclisi][1])
Bu yüzden “AKP’nin kaç milletvekili var?” sorusuna verilecek en sağlıklı cevap, mutlaka “bugün itibarıyla” kaydıyla verilmelidir. Bugün itibarıyla resmi TBMM verisi 275 diyor. Ama Türkiye siyasetinde birkaç ay sonra aynı sorunun yeniden sorulması gayet normaldir. Özellikle son yıllarda parti içi hareketlilikler, yeni parti oluşumları, istifalar ve bloklar arası geçişler düşünüldüğünde, Meclis sayılarının yaşayan veriler olduğunu kabul etmek gerekiyor. Bence siyasi okuryazarlığın önemli bir kısmı da burada başlıyor: yalnızca sloganı değil, güncel tabloyu takip etmek. ([Türkiye Büyük Millet Meclisi][1])
Sonuç: Cevap net, anlamı ise daha geniş
Toparlarsak, AKP’nin TBMM’de güncel milletvekili sayısı 275. Resmi kaynakla bakıldığında cevap bu kadar net. Ama bu rakamı sadece kuru bir sayı gibi görmek de eksik olur. Çünkü 275, AKP’yi Meclis’in en büyük partisi yapıyor; buna karşılık tek başına anayasal çoğunluk ya da mutlak çoğunluk düzeyine taşımıyor. Bu yüzden Türkiye’de Meclis siyaseti hâlâ ittifaklar, destek ilişkileri, oturum dengeleri ve konu bazlı uzlaşmalar üzerinden şekilleniyor. Benim asıl dikkat çekici bulduğum taraf da bu: bazen tek bir rakam, ülkenin siyasal işleyişine dair düşündüğümüzden çok daha fazla şey anlatıyor. 275 sadece bir sayı değil; aynı zamanda bugünkü güç dağılımının, sınırların ve pazarlık alanlarının kısa özeti gibi duruyor. ([Türkiye Büyük Millet Meclisi][1])
[1]: https://www.tbmm.gov.tr/SandalyeDagilimi "TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ"
Güncel tablo: AKP Meclis’te 275 sandalyeye sahip
TBMM’nin 28. Dönem milletvekilleri için yayımladığı güncel sandalye dağılımı sayfasında AKP 275 milletvekiliyle birinci sırada yer alıyor. Aynı tabloda CHP 138, DEM Parti 56, MHP 46, İYİ Parti 30, Yeni Yol Partisi 20 milletvekiliyle listelenmiş durumda. Ayrıca bağımsız milletvekilleri ve daha küçük partiler de Meclis tablosunda ayrı ayrı görünüyor. Toplam aktif sandalye sayısı ise aynı resmi tabloda 592 olarak yer alıyor. Yani anayasal üye tam sayısı 600 olsa da bugün itibarıyla fiilen dolu görünen sandalye sayısı 592. Bu yüzden güncel tartışmalarda bazen “600 üzerinden”, bazen de “mevcut oturum tablosu üzerinden” konuşulduğunu görmek şaşırtıcı değil. ([Türkiye Büyük Millet Meclisi][1])
Bu noktada bence önemli olan ilk ayrım şu: AKP, Meclis’in en büyük partisi. Bu tartışmasız. Ama en büyük parti olmak ile tek başına mutlak çoğunluğa sahip olmak aynı şey değil. 275 milletvekili, AKP’yi açık ara merkezi aktör yapıyor; fakat tek başına her istediğini sayısal olarak rahatça geçirebilen bir tablo da oluşturmuyor. Türkiye’de Meclis çoğunluğu konuşulurken insanlar bazen “iktidarda olmak” ile “tek başına her formülü kurabilmek” arasındaki farkı karıştırıyor. Oysa Meclis matematiği tam da bu farkın üzerinde duruyor. ([Türkiye Büyük Millet Meclisi][1])
275 sayısı neden önemli, ama neden tek başına yeterli değil?
Anayasa’ya göre Türkiye Büyük Millet Meclisi genel oyla seçilen 600 milletvekilinden oluşuyor. Bu, Meclis’in üye tam sayısı açısından temel referans. Dolayısıyla “salt çoğunluk” denildiğinde siyaset dilinde akla gelen eşik 301 oluyor. AKP’nin 275 milletvekili, onu güçlü bir merkez haline getiriyor ama 301’in altında bırakıyor. Yani parti, tek başına anayasal üye tam sayısının yarısını aşmış değil. Bu teknik ayrıntı kuru bir hukuk bilgisi gibi durabilir; fakat bütçe görüşmelerinden yasa tekliflerine, siyasi pazarlıklardan komisyonlardaki dengeye kadar pek çok başlıkta pratik sonuç doğuruyor.
Dahası, Anayasa’nın 96. maddesi TBMM’nin bütün işlerinde üye tamsayısının en az üçte biri ile toplanacağını, kararların ise kural olarak toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile alınacağını söylüyor; fakat karar yeter sayısının hiçbir şekilde üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından az olamayacağını da ekliyor. Bunun pratik anlamı şu: gündelik yasama faaliyetleri sadece “en büyük parti kaç kişi?” sorusuyla açıklanamıyor. Kim salonda, kim yok, hangi konuda kim nasıl pozisyon alıyor, hangi parti hangi teklifte destek veriyor; bunların hepsi tabloyu değiştiriyor. Siyaseti dışarıdan izleyen biri için bu bazen yorucu görünebilir ama aslında Meclis’in canlı tarafı da tam burada başlıyor.
Anayasa değişikliği ve kritik eşikler açısından tablo
AKP’nin 275 milletvekili olması, partinin tek başına anayasa değişikliği yapamayacağı anlamına da geliyor. Çünkü Anayasa’nın 175. maddesine göre anayasa değişikliği teklifinin kabulü için Meclis üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu, yani 360 oy gerekiyor. Cumhurbaşkanına geri gönderilen değişikliğin aynen kabulü için ise üçte iki çoğunluk, yani 400 oy aranıyor. Bu yüzden 275 sayısı güçlü bir başlangıç noktası olsa da anayasal düzeyde bir değişiklik hedefleniyorsa başka partilerle destek ilişkisi kurmak zorunlu hale geliyor. Türkiye’de son yıllarda “sayı siyaseti” denilen şeyin temel nedeni de biraz bu: herkesin dilinde sadece partilerin oy oranları değil, bu oy oranlarının Meclis’te hangi eşiğe dönüştüğü var.
Burada ayrıca şunu da not etmek gerekiyor: Meclis’te siyasal güç sadece tek bir partinin sandalye sayısıyla ölçülmez. Güncel resmi tabloda MHP’nin 46, HÜDA PAR’ın 4 ve DSP’nin 1 milletvekili bulunuyor. Bu tablo, AKP’nin siyaset alanını değerlendirirken sadece “275” rakamına bakmanın eksik kalacağını gösteriyor. Bir başka deyişle, iktidar blokunun hareket kabiliyeti ile AKP’nin tek başına sandalye sayısı aynı şey değil. Fakat yine de merkezde duran rakam AKP için 275; çünkü blok içi en büyük ağırlık hâlâ onda. ([Türkiye Büyük Millet Meclisi][1])
Peki bu sayı neden sabit değil?
Türkiye’de birçok kişi milletvekili sayısını seçim akşamı ekranda gördüğü dağılım olarak hafızasında tutuyor. Oysa Meclis dağılımı dönem boyunca sabit bir fotoğraf gibi kalmıyor. İstifalar, parti değiştirmeler, bağımsızlaşmalar, vefat nedeniyle boşalan üyelikler ya da ara seçim koşullarına ilişkin anayasal hükümler, tabloyu zaman içinde değiştirebiliyor. Nitekim TBMM’nin güncel sandalye dağılımı toplamı 592 olarak gösterirken, Anayasa Meclis’in üye tam sayısını 600 olarak tanımlıyor; bu fark bile tek başına, dönemin her gün aynı sayısal görüntüyle devam etmediğini gösteriyor. Anayasa’nın 78. maddesi de üyeliklerde boşalma olması halinde ara seçim mekanizmasını düzenliyor. Yani Meclis aritmetiği, canlı bir organizma gibi düşünülmeli; sadece bir seçim gecesi ekran görüntüsü gibi değil. ([Türkiye Büyük Millet Meclisi][1])
Bu yüzden “AKP’nin kaç milletvekili var?” sorusuna verilecek en sağlıklı cevap, mutlaka “bugün itibarıyla” kaydıyla verilmelidir. Bugün itibarıyla resmi TBMM verisi 275 diyor. Ama Türkiye siyasetinde birkaç ay sonra aynı sorunun yeniden sorulması gayet normaldir. Özellikle son yıllarda parti içi hareketlilikler, yeni parti oluşumları, istifalar ve bloklar arası geçişler düşünüldüğünde, Meclis sayılarının yaşayan veriler olduğunu kabul etmek gerekiyor. Bence siyasi okuryazarlığın önemli bir kısmı da burada başlıyor: yalnızca sloganı değil, güncel tabloyu takip etmek. ([Türkiye Büyük Millet Meclisi][1])
Sonuç: Cevap net, anlamı ise daha geniş
Toparlarsak, AKP’nin TBMM’de güncel milletvekili sayısı 275. Resmi kaynakla bakıldığında cevap bu kadar net. Ama bu rakamı sadece kuru bir sayı gibi görmek de eksik olur. Çünkü 275, AKP’yi Meclis’in en büyük partisi yapıyor; buna karşılık tek başına anayasal çoğunluk ya da mutlak çoğunluk düzeyine taşımıyor. Bu yüzden Türkiye’de Meclis siyaseti hâlâ ittifaklar, destek ilişkileri, oturum dengeleri ve konu bazlı uzlaşmalar üzerinden şekilleniyor. Benim asıl dikkat çekici bulduğum taraf da bu: bazen tek bir rakam, ülkenin siyasal işleyişine dair düşündüğümüzden çok daha fazla şey anlatıyor. 275 sadece bir sayı değil; aynı zamanda bugünkü güç dağılımının, sınırların ve pazarlık alanlarının kısa özeti gibi duruyor. ([Türkiye Büyük Millet Meclisi][1])
[1]: https://www.tbmm.gov.tr/SandalyeDagilimi "TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ"